19  december   Kuise Sussana
Het verhaal van de Kuise Sussana vindt haar grondslag in het boek Daniel in het Oude Testament. Volgens dit verhaal was zij de vrouw van een vooraanstaand Israeliet tijden de Babylonische ballingschap. Zij was van onovertroffen schoonheid. De tekst hierop volgend is genomen uit het boek Daniel en beschrijft het relaas van haar:
Lang geleden woonde er in Babel een man die Joakim heette. Zijn vrouw was Susanna, de dochter van Chelkia; zij was buitengewoon mooi en vroom. Omdat haar ouders rechtschapen mensen waren hadden ze hun dochter volgens de wet van Mozes opgevoed. Joakim was zeer rijk en bezat een park, dat bij zijn huis lag; bij hem kwamen de Joden samen, omdat hij de aanzienlijkste man onder hen was. Nu waren er dat jaar twee oudsten uit het volk tot rechters aangesteld; van hen gold wat de Heer gezegd heeft: ‘De goddeloosheid is in Babel begonnen, bij de oudsten, die rechters waren en voorgaven het volk te besturen.’ Ze waren voortdurend in het huis van Joakim, waar ieder die rechtszaken had zich tot hen wendde. Als het volk tegen de middag vertrokken was, ging Susanne wandelen in het park van haar man. De twee oudsten sloegen haar dagelijks gade, als zij zich ging verpozen, en een hartstochtelijke begeerte naar haar kwam in hen op. Zij smoorden de stem van hun geweten, wendden hun ogen af van de hemel en dachten niet aan de dreiging van de rechtvaardige straffen. Hoewel beiden door hartstocht gepijnigd werden, zeiden ze elkaar toch niets van hun smart; ze schaamden zich ervoor te bekennen dat zij door hartstocht gegrepen waren en met haar samen wilden zijn. Dagelijks zochten zij ijverig naar een gelegenheid om haar te ontmoeten. Op een dag zei de een tot de ander: ‘Laten we naar huis gaan, want het is etenstijd.’Ze namen afscheid en gingen uiteen. Maar lans een omweg troffen ze elkaar op dezelfde plaats. Toen ze elkaar naar de reden vroegen, bekenden ze dat ze door hartstocht gedreven werden. Ze bespraken samen de tijd, waarop ze haar alleen konden treffen.
Terwijl zij naar een geschikte dag uitzagen, ging Susanna, vergezeld van haar twee dienstmeisjes, volgens haar gewoonte weer eens het park in. En omdat het warm was, wilde ze er een bad nemen. Er was niemand behalve de twee oudsten, die zich hadden verscholen en haar begluurden. Susanna zei dus tot de dienstmeisjes: ‘Ga olie en balsem halen en sluit de poort van het park, dan ga ik een bad nemen."Ze deden wat ze gevraagd had; ze sloten de poort van het park en gingen door een zij-ingang weg om het gevraagde te halen zonder de oudsten te zien, die zich verscholen hielden. Zodra de dienstmeisjes vertrokken waren, kwamen de twee oudsten te voorschijn en liepen op haar toe en zeiden: Susanna, de poort van het park is gesloten en er is niemand die ons ziet; we branden van begeerte naar je! Wees ons daarom terwille en heb gemeenschap met ons, anders zullen we tegen jou getuigen, dat er een jongeman bij je was en dat je daarom de dienstmeisjes had weggestuurd’. 

Susanna zuchtte diep en sprak: ‘Van alle kanten word ik bedreigd: want doe ik het, dan wacht mij de dood; doe ik het niet, dan zal ik uw hand niet ontkomen. Maar liever val ik onschuldig in uw handen dan te zondigen tegen de Heer." Daarop begon Susanna luid te roepen, maar de twee oudsten schreeuwden tegen haar in en een van hen liep naar de poort van het park en opende die. Toen degenen die in het huis waren het geschreeuw in het park hoorden, kwamen ze door de zij-ingang toegesneld om te zien wat Susanna overkomen was. Toen de oudsten hun verhaal deden, geraakten de bedienden in grote verlegenheid, want nog nooit was zoiets van Susanna verteld. 

Toen het volk weer de volgende dag bij haar man Joakim samenkwam, gingen de oudsten ertoe over om hun goddeloos plan uit te voeren en Susanna ter dood te brengen. Voor het verzamelde volk bevalen ze: ‘Laat Susanna halen, de dochter van Chelkia, de vrouw van Joakim.’ Men liet haar halen. Zij verscheen, vergezeld van haar ouders, haar kinderen en al haar verwanten. Susanna was een buitengewoon bevallige en mooie vrouw. De booswichten gaven daarom het bevel de sluier waarmee haar gelaat bedekt was af te nemen, om zich aan haar schoonheid te verlustigen. Maar haar verwanten en allen die haar zagen weenden. Terwijl de twee oudsten voor het volk gingen staan en hun handen op haar hoofd legden, blikte Susanna schreiend op naar de hemel, want in haar hart bleef zij vertrouwen op de Heer. Toen verklaarden de oudsten: ‘Terwijl wij alleen in het park wandelden, kwam zij met twee dienstmeisjes naar binnen, sloot de poort en stuurde de meisjes weg. Daarop kwam een jonge man naar haar toe, die zich schuil had gehouden, en ging bij haar liggen. Toen we vanuit een hoek in het park het misdrijf bemerkten, snelden we naar haar toe en zagen dat ze met elkaar gemeenschap hadden. Hem konden we niet te pakken krijgen, omdat hij sterker was dan wij, de poort opende en zich uit de voeten maakte; maar haar grepen we en we vroegen haar, wie die jonge man was, maar ze wilde het ons niet zeggen. Dat getuigen wij." De vergadering geloofde hen, gezien zij oudsten van het volk waren en rechters, en veroordeelde Susanna ter dood. Toen riep Susanna met luider stem: ‘Eeuwige God, die het verborgene kent en alles reeds weet, voordat het gebeurt, Gij weet dat ze een vals getuigenis tegen mij hebben afgelegd; en ofschoon ik niet gedaan heb hetgeen zij mij boosaardig ten laste leggen, moet ik toch sterven.’De Heer verhoorde haar gebed. Terwijl zij werd weggeleid om gedood te worden, gaf God een jonge man, Daniel geheten, een heilig besluit in. Deze jonge man riep met luider stem: ‘Ik ben onschuldig aan haar bloed!’ Waarop het volk zich naar hem toekeerde en vroeg: ‘Wat bedoel je daarmee?’ Hij ging in hun midden staan en zei: ‘Zijn jullie niet goed wijs, zonen van Israel? Veroordelen jullie een dochter van Israel zonder nader onderzoek en kennis van zaken? Ga terug naar de rechtszaal, want dezen hier hebben een vals getuigenis tegen haar afgelegd.’

Daarop ging al het volk haastig naar de rechtszaal terug. Daar zeiden de oudsten tot Daniel: ‘Neem plaats in ons midden en deel ons je bedoelingen mee, want god heeft je het gezag van de ouderdom verleend.’Toen zei Daniel tot hen: ‘Zonder ze van elkaar af, dan zal ik ze aan een verhoor onderwerpen.’Ze werden dus van elkaar gescheiden. Daniel riep vervolgens een van de oudsten bij zich en zei: ‘Je bent in boosheid vergrijsd, maar nu krijg je de straf voor de zonden die je bedreven hebt, door onrechtvaardige vonnissen te vellen: onschuldigen heb je veroordeeld en schuldigen vrijgesproken in strijd met het gebod van de Heer: Breng iemand die onschuldig is en in zijn recht staat niet ter dood. Welnu, als je haar op heterdaad betrapt hebt, zeg dan onder wat voor een boom heb je hen samen gezien?’ Hij antwoordde: ‘Onder een mastiekboom.’Daniel hernam: ‘Die prachtige leugen kost je je kop! Want Gods engel heeft van God al het bevel gekregen je in tweeen te splijten.’ Nadat Daniel deze had laten wegleiden, liet hij de ander voorkomen en zei tot hem: ‘Je bent een afstammeling van Kanaan en niet van Juda! De schoonheid heeft je verleid en de hartstocht heeft je hoofd op hol gebracht. Zo handelen jullie met de dochters van Israel en uit vrees waren jullie ter wille, maar een dochter van Juda heeft zich niet willen schikken naar jullie boosheid. Welnu: onder wat voor een boom heb je samen gezien?’Hij antwoordde: ‘Onder een steeneik.’ Daniel hernam: ‘Ook jij hebt door die prachtige leugen je kop verspeeld! Want Gods engel staat reeds klaar om je met het zwaard doormidden te houwen en jullie beiden te verdelgen.’Hierop barstte heel de vergadering los in luid gejuich en men loofde God, die redt wie op hem vertrouwt. En nu Daniel met hun eigen woorden bewezen had dat de twee oudsten een vals getuigenis hadden afgelegd, keerde het volk zich tegen hen en overeenkomstig de wet van Mozes voltrokken ze aan de oudsten de straf die zij ion hun boosheid hun naasten hadden toegedacht: ze werden ter dood gebracht. Zo werd die dag een onschuldige van de dood gered. Chelkia en zijn vrouw prezen God om hun dochter Susanna tezamen met Joakim, haar man, en al haar verwanten, omdat zij onberispelijk gebleken was. En Van die dag af stond Daniel in hoog aanzien bij het volk. (Dan. 13,)*

Het genre van het verhaal over Susanna is haggadisch (vertellend) en komt overeen met Da 1-6 en 14. Het is een van de vele volksverhalen rond een legendarische Daniël die behoren tot een zogenaamde Daniëlcyclus. Fragmenten hiervan zijn in Qumran gevonden. Er bestaan twee Griekse versies van het Susanna-verhaal, die van de Septuagint en die van Theodotion. De Griekse versie van Theodotion plaatst het verhaal als een soort inleiding op het boek vóór Da 1,6. Het functioneert dan als een verhaal over de kinderjaren van Daniël. In 13,45 heeft de Theodotion niet `jongeman', maar `een zeer jonge jongen'. Zo'n motief van een vroegwijs kind dat een onjuiste beslissing corrigeert komt in vele volksverhalen voor, o. a. in Verhalen van duizendeneen nacht en de Verhalen van Sinbad. Waarschijnlijk was het kind in de oorspronkelijke vorm van het verhaal anoniem, maar het succes van de Daniël-figuur en de betekenis van zijn naam (God is mijn rechter) is de aanleiding geweest dat men de geschiedenis van Susanna in verband heeft gebracht met de Daniël-cyclus. Maar ook beïnvloeding vanuit het verhaal over Jozef en de vrouw van Potifar (Gn 39) behoort tot de mogelijkheden. (KBS)


Patrones van: Klokken

* ©Katholieke Bijbelstichting 's-Hertogenbosch.
Willibrordvertaling 1978
Te bestellen bij: Katholieke Bijbelstichting,
F073-6133220
bijbelwv@xs4all.nl