Heilige Norbertus van Xanten

De website met meer dan 5263 heiligen, 3779 voornamen en 5031 afbeeldingen

† 1134 Norbertus van Xanten

Norbertus van Xanten (ook van Gennep of van Magdeburg) o.praem., Magdeburg, Duitsland; † 1134.

Feest 7 mei (overbrenging) & 6 juni & 11 juli (zegepraal over Tanchelijn).

Hij werd rond 1082 geboren als heer van Gennep en begon zijn kerkelijke loopbaan als weinig voorbeeldig diaken en kanunnik, verbonden aan het kapittel van de St-Victorskerk in het Duitse Xanten. Toen hij tijdens een zwaar onweer op het nippertje aan de dood was ontsnapt, kwam hij tot inkeer en sloot zich in Siegburg als leerling aan bij kluizenaar Koenraad van Regensburg († 1132; feest 19 mei). Vanaf 1117 begon hij rond te trekken als boeteprediker.

In Laon probeerde hij de kanunniken te bewegen tot een boetvaardiger en strenger levenswijze, maar zonder succes. Nu vestigde hij zich in het dal van Prémontré bij Coucy en stichtte hier in 1120 de nieuwe orde van de premonstratenzer monniken, ook wel Norbertijnen genoemd, of naar de kleur van hun habijt 'witheren'. Een jaar later volgde een tweede vestiging in Floreffe aan de Maas bij Namen.

In 1124 vinden we hem in Antwerpen, waar hij met name de ketterij van sekteleider Tanchelm (of Tanchelijn) bestreed, die in Vlaanderen, Zeeland en Brabant groot succes had met zijn prediking. De strijdgesprekken spitsten zich vooral toe op de leer van de eucharistie. Norbertus' overwining op Tanchelijn wordt in de norbertijner orde nog jaarlijks gevierd op 11 juli. Vaak vinden we dit feit in de kunst op Norbertusafbeeldingen terug.

In 1126 werd hij aartsbisschop van Magdeburg en twee jaar later droeg hij de leiding van de nieuwe orde over aan zijn leerling Hugo van Fosses († 1164; feest 10 februari). In datzelfde jaar ging de vijf jaren eerder gestichte abdij van Middelburg over op zijn kloosterregel.

Hij vergezelde in 1131 koning Lotharius III naar Rome. Deze was te hulp geroepen door Innocentius II, die een jaar tevoren tot paus was gekozen. Maar omdat zijn keuze formeel niet in orde was geweest, hadden tegenstanders Anacletus II als paus naar voren geschoven. Deze had zijn onrechtmatige tegenstrever uit Italië weten te verdrijven. Vanuit Frankrijk had Innocentius de hulp ingeroepen van Lotharius. Deze verdreef Anacletus en zette Inncoentius terug op de pauselijke zetel. Als dank kroonde de paus hem op 4 juni van dat jaar tot keizer.

Norbertus stierf op 6 juni 1134 en werd bijgezet in de kerk van het premonstratenzer Onze-Lieve-Vrouweklooster in Magdeburg.

Verering & Cultuur
Hij werd heilig verklaard in 1582. In 1627 werden zijn relieken van Magdeburg overgebracht naar de St-Ursulakapel van het Strahovklooster in Praag.

Sage van de witte koets

Aan deze overbrenging is een sage verbonden. Norberts kist werd overgebracht op een witte wagen die door zes schimmels werd voortgetrokken. Ook de koetsier was in het wit , en zelfs het paardentuig was wit. In het wit geklede premonstratenzer monniken, Boheemse geestelijken, edellieden en inwoners van Praag vormden het escorte.

De Magdeburgse gelovigen zouden niet gekend zijn in de plannen om Norberts heilige resten naar Praag over te brengen. Toen dit bericht bekend werd, daagde er een inwoner van de stad op met het verhaal dat hij om middernacht een witte koets uit het Onze-Lieve-Vrouweklooster had zie vertrekken, die via de Alter Markt uit het zicht verdwenen was. Vanaf dat moment werd het griezelige rijtuig telkens gezien in de nacht van 30 april op 1 mei, de Walpurgisnacht. En opvallend: iedere keer dat het zich liet zien, kondigde het een of andere ramp aan voor de burgers van de stad: de ene keer de pest, een andere keer hongersnood, en soms oorlog. Men vermoedde dat het de koets van Sint Norbertus was. Dat gebeuren herhaalde zich in 1806. Maar gedurende de lente en de zomer van dat jaargebeurde er niets! Maar het was in dat jaar dat generaal Von Kleist Magdeburg zonder slag of stoot overgaf in handen van de Franse generaal Ney…

De onheilsaankondiging van de witte koets was weer uitgekomen.
[Hans-Joachim KRENZKE ‘Magdeburger Domsagen’ Magdeburg, Atelier im Bauernhaus, 2001 ISBN 3-88-132-181-0]

Premonstratenzers hebben vooral in de middeleeuwen tot aan de Reformatie grote kloosters gehad in Nederland: behalve de abdij van Middelburg ook Mariënweerd bij Beesd (gem. Geldermalsen), Klaarkamp en Mariëngaard in Friesland en De Bloemhof in het Groningse Wittewierum. In Nederland zijn er nog Berne-Heeswijk in Noord-Brabant en De Essenburgh bij Harderwijk; in Vlaanderen: Averbode, Grimbergen, Park te Heverlee (bij Leuven), Postel in Mol en Tongerlo (gem. Westerlo).

Patronaten
Norbertus is patroon van Bohemen, Tsjechië en Praag, van Antwerpen en van Magdeburg; daarnaast van de premonstratenzers en hun derde orde en van kraamvrouwen. Zijn voorspraak wordt ingeroepen voor een voorspoedige bevalling.

Afgebeeld
Hij wordt afgebeeld als bisschop (staf, mijter en tabberd) of als premonstratenzer abt; vaak vinden we aan of onder zijn voeten de verslagen ketter Tanchelm; met kelk, ciborie of monstrans (vanwege zijn strijdgesprekken met Tanchelm over de eucahristie).

Weerspreuk(en)
'Les bains que prend Saint-Norbert inondent la terre.'
[De baden die Sint Norbert nemen zetten de aarde onder water]

[Achtenvijftig-miljoen:21; Adr.1984p:117; Ass.1977p:110; Ber.1898p:231; BjL.1986; Bly.1986p:107; Boy.1986p:85; Brg.1987p:163; Bri.1953; Brn.1937p:162.231; Bvl.1985p:114-115; Cal.0000; Col.1725nr:31; Deu.1993p:52; Dz2.1896p:558; Ha2.1839p:396.401; Jrb»Hedwig; Lin.1999; Mel.1978p:345; Oe2.1985p:182; Pra.1988p:57; Rld.1963; RR1.1640»06.06; RR2.1640»07.11; S& G.1992p:79; S& S.1989p:295.296; Tim.1974p:288; TSÉ.1994:55(weerspr).136; Dries van den Akker s.j./2010.07.01]

Emilion van St-Émilion